Masalları çoğu zaman mutlu sonla biliriz. Oysa Binbir Gece Masalları’nda mutlu son, felaketlerin sona ermesi değil; ertelenmesidir. Bu erteleme, erkek iktidarının kadını itibarsızlaştırma savaşına verdiği kısa ve temkinli bir moladan ibarettir.
Binbir Gece Masalları’nda baskın tema, ihanettir ancak ihanetin kime ait olduğu, sonucun niteliğini belirler. Erkek ihanet ettiğinde mesele eşler arasında kalır, anlatı büyümez. Kadın ihanet ettiğinde ise olay bireysel sınırları aşar, toplumsal bir tehdit olarak kurulur. Bu yüzden bu masallarda kadının sadakati bir erdem değil, bir yaşam sigortasıdır. Kadın sadık kaldığında yaşar; ihanet söz konusu olduğunda ise erkek, öldürme yetkisini her zaman elinde tutar.
Şehrazat, bu yapıyı yıkan bir figür gibi görünse de aslında onu askıya alan bir anlatıcıdır. Hikâyeleri, Şehriyar’ın karanlık düzenini ortadan kaldırmaz; yalnızca erteler. Anlatılan her hikâye, bir kadının hayatını uzatır fakat düzen değişmeden kalır.
Şehriyar’ın öfkesini doğuran ilk ihanet anlatısı, anlatının yalnızca başlangıç noktası değil, aynı zamanda ahlaki çerçevesini belirleyen bir eşiktir. Şehriyar, eşinin ihanetine tanık olduktan sonra bireysel bir yarayı evrensel bir kadın suçuna, tüm kadınlığa kesilmiş bir faturaya dönüştürür. Artık karşısındaki kadınlar birer eş ya da insan değil; doğuştan kusurlu, dizginlenmesi gereken birer “yabancı”dır. Her gece bir kadınla evlenip sabahında canını alması yalnızca bir öfke patlaması değil, kadını isminden ve ruhundan soyup cezalandırılması gereken bir nesneye indirgeyen bir ötekileştirme düzenidir. Şehriyar’ın kılıcı her indiğinde yalnızca bir kadını değil, kadının toplumdaki saygınlığını ve var olma hakkını da infaz eder.
Böylece hükümdarın her gece bir kadınla evlenip ertesi sabah onu öldürmesi, kişisel bir intikamdan çok, kadın sadakatsizliğini önlemeye yönelik sistematik bir cezalandırma düzenine dönüşür. Masalların ilerleyen bölümlerinde kadınların hileye, büyüye ya da gizli ilişkilere başvuran figürler olarak sunulması, bu düzenin anlatı içinde yeniden üretilmesini sağlar.
Kadın ihaneti felaketlerin gerekçesine dönüştürülürken erkek ihanetinin çoğu zaman olağan bir davranış biçimi olarak sunulduğu görülür. Erkeğin birden çok eşe ya da cariyeye sahip olması, statü ve güç sembolü olarak kabul edilir. Böylece sadakat kavramı cinsiyetler arasında eşit biçimde tanımlanmaz, kadın için yaşama hakkının koşulu hâline gelirken erkek için çoğu zaman sorgulanmayan bir ayrıcalık olarak kalır. Bu çift yönlü ölçü, anlatının görünmez ama en kalıcı iktidar mekanizmasını oluşturur.
Şehrazat aslında tam da burada kendini gösterir. Tüm kadınlar adına mücadele eder, kılıcı kelimeleridir. Şehriyar’ın kadını “sessiz ve suçlu bir öteki” olarak kurgulayan karanlık aynasını, anlattığı hikâyelerle paramparça eder.
Fakat bu, tam anlamıyla bir zafer değildir. Şehrazat’ın başarısı, celladını yenmesinde değil, celladını hikâyenin bitmemesine muhtaç bırakmasındadır.
Bu, masalların bize fısıldadığı en acı gerçektir: Kadın, erkek iktidarının kurduğu bu sert düzende varlığını korumak için her gün yeniden büyülemek, her gün yeniden anlatmak ve her gün celladının merakını taze tutmak zorundadır.
Bu bağlamda Binbir Gece Masalları yalnızca bir anlatı sanatı değil; kadının yaşam hakkını erkeğin zihninden kelime kelime söküp alma mücadelesinin tarihidir. Şehrazat susarsa kılıç iner, hikâye biterse dünya Şehriyar’ın ilk günkü öfkesine döner. Bu yüzden Şehrazat’ın masalları hâlâ bitmemiştir. Kadının sadakatini bir yaşam sigortası sayan o kadim düzen, masal kapandığında pusuda beklemeye devam eder.
