Douglas Adams tarafından kaleme alınan “Bir Otostopçunun Galaksi Rehberi” günümüz “modern” insanının evren karşısındaki çaresizliğini hatta daha da kötüsü önemsizliğini son derece absürt mizah anlayışı ile ortaya koyan felsefi bir bilim kurgudur.
Beş cilt sürecek uzun galaksi yolcuğu Dünya’nın evren üzerinde yapılacak bir otoyol üzerinde konumlanması nedeniyle inşaat şirketi tarafından yok edilmesiyle başlar.
Kahramanımız Arthur Dent bir tesadüf eseri bu kaostan kurtulmayı başaran iki dünyalıdan biridir. Arthur sıradan bir İngilizdir. Olağanüstü güçleri, sıradışı yetenekleri yoktur. Üstelik hepimiz gibi zaafları, korkuları vardır. Birkaç saat öncesine kadar evinin yıkılabileceği endişesini yaşarken bir anda içinde bulunduğu gezegen yok olur. Yaşadığı “modern” hayatta çok önemli hatta hayati sayılabilecek problemler bir anda tamamen önemsizleşir. Douglas Adams bu sahnede insanın o eşsiz ve bitmeyen kibri ile alay eder. İnsanın düzenlediği dünyada önem verdiği kendini bütünüyle ortaya koyduğu “ciddi sorunlar” evrenin gidişatı yanında son derece anlamsızdır. İnsan içten içe bunu bilse de bir şekilde kendini merkeze oturtmadan yaşayamaz.
İnsanlık varoluşundan bu yana hayatın, evrenin, her şeyin sırrını bulmak ister ama hayalperest bir şekilde hep cevaplar peşinde koştuğundan doğru soruları sormayı, bir başka deyişle doğru dürüst sorgulama yapmayı beceremez.
Odaklanması gereken yer temel sorular olması gerektiği hâlde sürekli cevaplar hem de somut cevaplar peşinde olduğu için bir çıkar yol bulması hemen hemen imkânsızdır. Bu durum yazar tarafından insanı kendi önemsizliği ile anlam arayışı arasındaki absürt düşünceyi göz önüne seren çok zekice kurgulanmış ironik bir sunumdur.
Adams sıklıkla “Paniğe Kapılmayın” sloganını empoze eder. Bununla da okura “Evren ezelden ebediyete daima kaotiktir. Hayat asla kontrol edilemez. O zaman yaşama tutunabilmek için ihtiyacımız olan korku, endişe ya da panik atak krizleri değil mizah duygusudur,” mesajını veriyor.
Kitapta karşımıza çıkan atmosfer yer yer Kafka’nın bunaltıcı bürokrasisini yer yer de Beckett’in varoluşçu karamsar boşluğunu hatırlatır ama Adams bunların hepsini okura bir güldürü sağanağı hâlinde boca eder.
Galaktik patlamalar, savaşlar, anında yok olan gezegenler, kara delikler uzay boşluğundaki anlamsız varoluş savaşında okur olarak Adams’ın bize sunduğu kozmik kaos içinde kayboluyoruz zannederken, bütün bunlar yatışır. Geride içimizde kalan tortu son derece tanıdıktır. “Yuva arayışı ve varoluşun buruk lezzeti.”
Otostopçu ile yaptığımız galaktik seyahatte insanın bütün kibrinin altında yatan derin, çaresiz, melankolinin ortaya çıkardığı felsefi yanı görürüz. Ama Adams bizi bu karamsarlığa bırakmaz. Bir şekilde hayat devam etmektedir. O zaman insan da geçmişinden kalan bütün o tortuyla birlikte mücadelesine devam edecektir.
Kitabın enteresan yanlarından bir de bu kadar anlamsız, devasa ölüm kalım kargaşası içinde Arthur Dent’in inatla lezzeti bir fincan çay arayışını sürdürmesidir. Buradaki çay arayışı, basit bir İngiliz alışkanlığı değildir. Çay; yok olan bir dünyadan, yaşanmış güzel günlerin, sıradanlığın güvenli limanından geriye kalan en somut tortudur. Ve Arthur bilir ki bürokrasinin anlamsızlığı ve evrenin acımasızlığına karşı hayatta kalabilmenin tek yolu içinde kalan tortuya sarılmaktır.
Dünya aniden yok olabilir (ya da en azından bizim sığındığımız dünya) ama sıcak bir fincan çay ya da yanımızdaki tek bir dostun varlığı bizi dipsiz karanlığa savrulmaktan koruyabilecek yegâne dayanaklardır.
Romanda her şeyi en ince ayrıntısına kadar hesaplayabilen, bütün literatür bilgilerine hâkim bilgisayarlar ve robotların bilgeleşmek yerine bu muazzam bilginin getirdiği melankoli, depresyon hatta paranoya eksenine düşmesi kaçınılmazdır. Onların ağır devasız depresyonu varoluşun insan üzerinde bıraktığı tortunun eseridir.
Popüler Kültüre Kazandırdığı Kült Kavramlar
Kitap, günümüz popüler kültürünü ve teknoloji dünyasını derinden etkilemiş birçok felsefi ve mizahi konsepte sahip.
- 42 (Hayatın, Evrenin ve Her Şeyin Nihai Sorusunun Cevabı): Evrendeki en gelişmiş süper bilgisayar olan Derin Düşünce, milyonlarca yıl çalıştıktan sonra yaşamın ve evrenin nihai cevabının “42” olduğunu açıklar. Ancak asıl sorun, kimsenin bu cevabın “sorusunun” ne olduğunu bilmemesidir. Her şeyin cevabı olarak sunulan 42 rakamının absürtlüğü insanın gerçeğe ancak doğru soru / sorgulama ile ulaşabileceğinin mizahla sarmalanmış bir uyarısıdır.
- Havlunu Asla Unutma! Bir otostopçunun sahip olabileceği en kullanışlı şey bir havludur. Hem pratiktir hem de psikolojik olarak bir otostopçunun her duruma hazırlıklı olduğunu gösterir. (Bu yüzden her yıl 25 Mayıs dünyada “Havlu Günü” olarak kutlanır.)
- PANİK YAPMA! (Don’t Panic): Galaksi Rehberi’nin kapağında büyük, dost canlısı harflerle yazan, evrende hayatta kalmanın altın kuralı. Kaos ve belirsizlik hep var olacak ama bunun çaresi panik değil.
- Babil Balığı (Babel Fish): Kulağa sokulduğunda evrendeki tüm dilleri anında çeviren organik bir balık. (Günümüzdeki anlık çeviri teknolojilerine ilham vermiştir).
Bir kahkaha tufanı olarak sunulan “Otostopçunun Galaksi Rehberi” ile Douglas Adams, bilim kurguyu modern insanın anlamsızlık, bürokrasi ve yalnızlık sorunlarını hicvetmenin bir yolu olarak ustaca kullanıyor.
