Bazı filmler anlatmaz, sadece bekler. Perfect Days de öyle bir film; kapıyı çalmaz, içeri girmez, sadece köşede oturur ve senin fark etmeni bekler. Filmin Türkçeye çevrilmiş adı ‘Muhteşem Günler’ olsa da ben ingilizce versiyonu ile yoluma devam edeceğimi belirtmek isterim. Neyse diyeceğim o ki; Hirayama’nın hayatı, bir hikâye gibi değil, bir nefes gibi; ne yükselir ne düşer bu filmde. Sadece mevcuttur. İşte o yüzden bu ayki temada bu detay, bu filmi bahsedilebilir kılmaktadır.
Wim Wenders’ın Perfect Days filmi, çağdaş sinemanın gürültülü ve bir o kadar boğucu anlatılarına karşı neredeyse fısıltı tonunda ilerlediği için sizlerle paylaşmamak haksızlık olurdu. Yüzeyde Tokyo’da umumi tuvalet temizliği yapan Hirayama’nın sıradan hayatını izleriz; ancak bu sıradanlık, Japon yaşam felsefesi olan ikigai üzerinden okunduğunda derin bir varoluş tartışmasına dönüştürüyor. Film, “İyi bir hayat nedir?” sorusunu önemli olaylar ya da dramatik kırılmalar üzerinden değil de gündelik rutinlerin içindeki küçük anlamlar aracılığıyla soruyor çünkü.
Onun sabahları bir ritüel değil, bir tür yeniden doğuştur. Gözlerini açtığında dünya değişmez; ama o, dünyayı yeniden seçer. Aynı sokaklar, aynı ağaçlar, aynı iş… Fakat her gün, sanki ilk kez bakıyormuş gibi. İşte burada ikigai, büyük cümlelerden sıyrılır ve bir kahve buharında görünür olur.
İkigai, en basit tanımıyla “yaşamaya değer kılan neden” olarak açıklanır. Batı dünyasında sıklıkla üretkenlik, başarı ve kendini gerçekleştirme ile ilişkilendirilse de, Perfect Days bu kavramı zannımca daha yalın ve içsel bir düzleme çekti. Filmi izlediğinizde başlangıçta Hirayama’nın hayatı, dışarıdan bakıldığında minimal ve hatta yoksun görünebilir: küçük bir ev, kasetçalar, birkaç kitap ve tekrar eden bir iş rutini. Ancak filmde, bu sadeliğin bir eksiklik değil, bilinçli bir seçim olduğunu fark etmeniz an meselesi. Hirayama’nın her sabah aynı saatte uyanması, işini titizlikle yapması ve günün küçük anlarına dikkat kesilmesi, ikigai’nin “anda var olma” boyutunu güçlü biçimde yansıtmakta.
Tuvalet temizlemek… Modern dünyanın gözünde görünmez bir iş değil mi? Ama Hirayama’nın ellerinde bu eylem, neredeyse törensel bir şeye dönüşür. Her yüzeyi silerken sanki dünyayı biraz daha onarıyordur. Belki de kırılan sadece fayanslar değildir; belki insanın içindeki dağınıklık da bu tekrarlarla yatışıyordur. İkigai burada bir meslek değil, bir temas biçimi haline gelir: hayatla temas.
Wenders’ın anlatım dili, filmde en kritik rolü üstlenen noktadır bana göre. Diyalogların azlığı ve uzun planlar, izleyiciyi hızdan arındırarak Hirayama’nın ritmine uyum sağlamaya zorlar. Ağaç yapraklarının rüzgârla hareketi, ışığın gölgelerle kurduğu ilişki ya da bir kahve içme ânı; tüm bu detaylar, yaşamın görünmez estetiğini ortaya çıkarır. Bu yönüyle film, Japon estetiğindeki “mono no aware” diye bilinen en sevdiğim kavramı da çağrıştırır: geçici olanın güzelliğini fark etme hâli. İkigai burada büyük hedeflerden ziyade, bu geçici anların farkındalığında somutlaşır.
Kasetler dönerken zaman geri sarılmaz; aksine derinleşir. Lou Reed’in sesi, sadece bir müzik değil, bir iç monolog gibidir. Hirayama konuşmaz çünkü dünya zaten onun yerine konuşur: rüzgârın sesiyle, ışığın ağaç dallarından süzülüşüyle, gölgelerin yere düşüşüyle. O sadece dinler. Ve belki de ikigai, tam olarak burada başlar: dinleyebildiğin yerde.
Mamafih bu sessizlik kusursuz değildir. Bir şey eksik gibi de değil, bir şey fazla gibi… Aslında Perfect Days yalnızca huzurun bir portresi değildir. Hirayama’nın geçmişine dair belirsiz ipuçları vardır ki bu dinginliğin ardında başka bir hikâye olabileceğini düşündürür. Söylenmemiş bir hikâye, yarım bırakılmış bir hayat. Geçmiş, filmde bir hayalet gibi dolaşır; tam ensenizde, görünmez ama hissedilir. Kısaca Hirayama’nın huzuru, bir liman mı yoksa bir sığınak mı bilinmez? Çünkü bu soru, filmin en derin yarığıdır. Çünkü bazen sadeleşmek, özgürleşmek değil de sadece saklanmak değil midir? Bu yaşam tarzı gerçekten bir içsel denge mi, yoksa geçmişten kaçışın rafine bir biçimi mi? Film bu soruya net bir yanıt vermez; aksine, bence tam da bu soruyla ikigai kavramını romantize etmekten çok onun kırılganlığını da gösterir.
Ah, filmin en çarpıcı anlarından biri olan final sahnesi! Hirayama’nın yüzünde beliren ifade, aynı anda huzur ve hüzün… Bu, ikigai’nin idealize edilmiş bir mutluluk hâli olmadığını; aksine, yaşamın tüm çelişkileriyle birlikte kabul edilmesi olduğunu ima etmenin sanatsal hâlidir. Yaşamın anlamı, kusursuz bir mutlulukta değil, sürekliliğin ve kabullenişin içinde bulunur.
Ve o soru…
“Sen, kendi hayatının sesini gerçekten duyabiliyor musun?”
Çoğumuz için bu sorunun cevabı sandığımız kadar şiirsel değil. Çünkü biz, hayatımızı duymaktan çok bastırmayı öğreniyoruz. Alarm sesleri, bildirimler, yapılacaklar listeleri… Kendi iç sesimizin üzerine inşa ettiğimiz bir gürültü duvarı var ve ne yazık ki o duvarın arkasında kalan şey çoğu zaman çok basit:
Yorgunluk.
Anlamsızlık hissi.
Ve ertelenmiş bir hayat.
Hirayama’nın farkı burada başlıyor. O, hayatını “düzeltmeye” çalışmıyor. Onu duyuyor. Aynı işi yapıyor, aynı yollardan geçiyor ama kaçmıyor. Ne geçmişinden tamamen kurtulmuş ne de onun altında eziliyor. Sadece onunla yaşıyor. Ve film burada keskin bir yere varıyor:
İkigai, kendini bulmak değildir. Kendinden kaçmayı bırakmaktır. Bu yüzden mesele “hayatının anlamını keşfetmek” değil. Mesele, zaten orada olanı susturmamaktır. Eğer kendi hayatını duyamıyorsan, sorun hayatın değil belki de onu sürekli bastıran ritmindir. Ve belki de bu yüzden Perfect Days bir cevap vermez. Çünkü cevap zaten sessizliğin içinde duruyordur.
Sen durmadığın sürece, duyamazsın.
Sonuç olarak sizlerle paylaşma sebebim; Perfect Days, ikigai’yi bir başarı formülü olarak değil, bir yaşam pratiği olarak ele alır. Film, izleyiciye şu soruyu yöneltir: “Gerçekten neye ihtiyacın var?” Bu sorunun cevabı, daha fazlasını istemekte değil, sahip olunanın farkına varmakta gizlidir. Wenders, minimal bir anlatıyla maksimal bir etki yaratarak, modern insanın hız ve tüketim odaklı yaşamına karşı sessiz ama güçlü bir alternatif sunar. Perfect Days, izlenmekten çok deneyimlenen ve bittikten sonra bile zihinde yankılanmaya devam eden bir film olarak, ikigai’nin sinemasal bir tezahürü hâline gelir.
Durup duyduğunuz, ikigai’nizi bulduğunuz günlere ulaşmak ümidiyle efenim.
Esenlikle…
